Održane su prve radionice u Travniku i Bihaću, u okviru provođenja projekta Via delle Cascate ili Putevima vodopada. Riječ je o podršci održivom turizmu u centralnoj i sjeverozapadnoj Bosni. Projekat u Jajcu, Travniku, Bihaću i Nacionalom parku Una provodi italijanska organizacija CISP – Comitato Internazionale per lo Sviluppo dei Popoli, uz podršku Italijanske razvojne agencije (AICS).
– Želimo da kreiramo turistički itinerarij (plan, program putovanja – karta i putni vodič koji obuhvata ceste, naselja, prenoćišta i sl), koji ćemo ponuditi bosanskohercegovačkom i italijanskom tržištu, a koji će biti baziran na kulturnim, istorijskim i prirodnim vrijednostima, na našem gostoprimstvu, lokalnim legendama, kulinarskim specijalitetima. U okviru tih aktivnosti pokušaćemo da kreiramo i nekoliko radnih mjesta, jer smo kroz projekat predvidjeli trening za unapređenje ili pokretanje biznisa sa 360.000 eura budžeta za projektno područje, kaže Jasmina Ovčina, direktorica projekta Via delle Cascate i predstavnica CISP-a u BiH.
Snaga zajednice
Radionica je imala za cilj izradu mape koja će biti svojevrsni glas zajednice, uz uključivanje lokalnih aktera u proces identifikacije resursa, potreba i potencijala zajednice, s posebnim fokusom na održivi razvoj, kulturnu valorizaciju i participativno planiranje. Izrada mape zajednice predstavlja važan korak ka jačanju lokalnih kapaciteta i stvaranju temelja za buduće aktivnosti koje će doprinijeti društveno-ekonomskom razvoju općina učesnica.
Radionica je bila prilika da učesnici iz Jajca, Travnika i Bihaća podijele znanja, iskustva i perspektive u oblasti turizma. Predavačice, univerzitetske profesorice iz Tuzle i Bihaća Elvira Hadžiahmetović i Vildana Alibabić ukazale su na potencijalnu snagu zajednice.
– Javnost ima razvijenu svijest o zaštiti okoliša, dok politika je nikad nije imala u prioritetima. Ali, javnost je dosta osviještena i reagira na pojave, ističe Alibabić, profesorica Biotehničkog fakulteta u Bihaću.
Projekat u tri godine primjene predviđa kreiranje turističko-kulturne mape Putevima vodopada, stvaranje novog turističkog proizvoda, uspostavu nove turističke rute, promociju kulturnih, prirodnih i historijskih vrijednosti ovih područja i jačanje privrednih kapaciteta s ciljem stvaranja novih radnih mjesta. Ove aktivnosti predstavljaju važan korak ka unapređenju turizma, jačanju saradnje i povezivanju učesnika projekta.
– Zadovoljni smo biti dijelom ovog projekata koji ima aspekt zaštite biodiverziteta. Naglasak je stavljen na rijeke, konkretno na kaskade, a mi u Nacionalnom parku imamo tri kompleksa slapova koji su veoma značajni za Unu, govori nam Dino Burzić, stručni saradnik NP-a Una.
Tri kompleksa slapova na Uni su troslap na Ripču, Štrbački buk u srcu NP-a Una i slapovi u Martinbrodu. Mjesta poput Martinbroda, zbog svoje autentičnosti, od krucijalnog su značaja za projekt.
Una i Unac
– U strasnom zagrljaju dvije rijeke, na ušću Unca u Unu, ljubomorno čuva svoje čari neponovljiva i vjekovima nedirnuta prirodna ljepota, naseobina Martinbrod. U ovom mjestu se nalazi najveći kompleks slapova u NP-u Una, a nekad je postojao i veliki broj mlinova i bučnica, podsjeća.
U prezentaciji NP-a Una piše i da je naselje poniklo iz srednjovjekovnog grada, podignutog krajem XIV ili početkom XV vijeka na ušću Unca u Unu, a postoje mišljenja historičara da ovaj stari grad datira iz XIII vijeka. Po zapisima iz 1396. godine, nazivao se Konuba. U izvorima se prvi put spominje 1431, kada ga je ugarski kralj Sigismund založio Nikoli Frankopanu. U današnjem Martinbrodu nalazi se pravoslavni manastir Rmanj, koji predstavlja važno duhovno sjedište sjeverne tromeđe (trograničja Bosne, Like i Dalmacije). Narodna tradicija pripisuje njegovo podizanje Katarini Branković – kćeri srpskog despota Đurđa Brankovića i bizantijske princeze Jerine Kantakuzin, supruzi grofa Urliha II Celjskog.
Jedna od turističkih atrakcija Martinbroda je i prirodna ekološka veš-mašina zvana “bučnica” koja se nalazi 200 metara od vodopada. Pretpostavlja se da je starija od 300 godina. U njoj su mještani od davnina prali veš koristeći samo organske deterdžente poput lukšije od pepela nastalog sagorijevanjem drveta i kabaše, prirodne sapune pravljene od životinjske masti.
Projektom će se predstavljati bogatstvo i autentičnost ovih krajeva, od netaknutih prirodnih ljepota preko tradicionalnih zanata do proizvoda stvorenih s ljubavlju. Jedna od posebnih priča dolazi sa planine Vlašić, a kroz njegovu neraskidivu vezu sa ovčarstvom i toplinom vune. Vjerovatno mnogi misle da se ta tradicija gubi i da je ostala samo u sjećanjima starijih, ali nju na Vlašiću i danas čuvaju mlade generacije, gdje se s osmijehom na licu predano pere vuna u potoku.
– Ne radi se o turističkoj atrakciji, već o svakodnevici. Cijeli proces počinje šišanjem ovaca, najčešće posebnim makazama, pa slijedi faza pranje vune. Vuna se mora dobro osušiti, a zatim i razvrstati po kvaliteti. Kvaliteta vune zavisi od pasmine ovce i dijela tijela s kojeg je skinuta. Sljedeći korak je obrađivanje vune. Ona se najprije raščupa rukama, zatim se grubo poravna posebnim alatom zvanim gargeše. Tako poravnana vuna se priprema za predenje u kudilju (preslica). Korištenjem preslice i vretena, vuna se ručno pretvara u tanke niti. Od ovih tankih niti se dobije deblje predivo, pogodno za pletenje ili tkanje, opis je procesa proizvodnje u vlašićkim domaćinstvima, a koji je nastao tokom obilaska šumskog vodopada Kravice.
Ćilimi s Vlašića
Vuneno predivo se zatim premota u klupka i po potrebi se oboji, najčešće prirodnim bojama dobivenim od biljaka. Na kraju, od dobivenog prediva se ručno, s pletaćim iglama, izrađuju razni odjevni predmeti poput džempera, prsluka, čarapa, sa stanova izlaze ćilimi sa prekrasnim bosanskohercegovačkim motivima. Ovaj tradicionalni način obrade vune bio je neizostavan dio života na Vlašiću, a očuvan je do danas iako su moderni strojevi i materijali preuzeli primat.
– Težak, ali ponosan rad žena koje su vunu pretvarale u tople i funkcionalne proizvode ostaje trajna baština ovoga kraja. Ovo nije samo priča o vuni, već o upornosti, ljubavi prema nasljeđu i o tome kako se tradicija može preobraziti u održiv način života. U današnjem brzom svijetu, ovakvi trenuci podsjećaju nas na snagu zajedništva i ljepotu jednostavnog, predanog rada, navode iz CISP-a BiH.